Από τον Αμερικανικό στον Ευρωπαϊκό “Εμφύλιο”….

Διαβάζοντας τα τελευταία νέα περί ύπαρξης Γερμανο-Γαλλικού τελεσιγράφου προς τα υπόλοιπα μέλη της ευρωζώνης περί αποδοχής των θέσεών τους ή κατάρρευσης του ευρώ, θυμήθηκα ξαφνικά τους λόγος που οδήγησαν στον Αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο στα 1860. Σαφώς τα πράγματα έχουν αλλάξει δραματικά από τότε. Όμως υπάρχουν και λεπτομέρειες που αναπόδραστα μας κάνουν να παρατηρούμε την αναλογία των συνθηκών.

Στα 1860 ο Αμερικανικός Βορράς είχε σε μεγάλο βαθμό εκβιομηχανιστεί, όμως τα προϊόντα που παρήγαγε είχαν υψηλό κόστος και η Αμερική τότε δεν είχε ιδιαίτερο εξαγωγικό εμπόριο ώστε να ελπίζει στις ξένες αγορές. Αντίθετα ο Νότος βασιζόταν σε μία ισορροπία μηχανημάτων – εργατικών χεριών (δούλων στην ουσία που όμως το κόστος συντήρησής τους είχε αρχίσει να γίνεται ασύμφορο σε σχέση με τους υπαλλήλους του Βορρά) και παρήγαγε αντί των βιομηχανικών προϊόντων, σιτηρά και γεωργικά προϊόντα, πολύ πιο απαραίτητα στις αγορές.

Ο Αμερικανικός Βορράς ήλεγχε την πολιτική εξουσία και τη βιομηχανία, ο Αμερικανικός Νότος είχε πιο συγκεντρωμένο πλούτο και ήλεγχε τη γη. Ο ένας άρχισε να βλέπει ως τροχοπέδη στην ανάπτυξή του τον άλλο, και οι πολιτικές αποφάσεις του Βορρά, που με σχετικά βίαιο τρόπο επιβλήθηκαν στον Νότο, άρχισαν να πνίγουν τον Νότο. Έτσι, αναπόδραστα η κατάσταση έφτασε στην εκδήλωση αυτού που καταγράφηκε στην ιστορία ως Αμερικανικός Εμφύλιος. Η κατάληξη αυτού του εμφυλίου οδήγησε σταδιακά τις ΗΠΑ να είναι μία υπερδύναμη.

Ωστόσο, η ουσιαστική ενοποίηση των Αμερικανικών Πολιτειών σε μία ενιαία κεντρική πολιτική εξουσία στην Ουάσιγκτον εξηγεί μόνο μέρος της αύξησης της ισχύος των ΗΠΑ. Εάν δεν συνέτρεχαν και μία σειρά άλλων λόγων (πολιτισμικών, ιστορικών, συγκυριακών, κα), πολύ σημαντικών και ουσιαστικών, ίσως οι ΗΠΑ σήμερα να μην υπήρχαν.

Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται πολύ πρόωρα και υπό άσχημες διεθνείς συνθήκες, μπροστά σε μία ιστορική απόφαση δημοσιονομικής και πολιτικής ενοποίησης. Έχει να διαλέξει ανάμεσα στην εμβάθυνση ή την κατάρρευση. Ο τρόπος που μπαίνει το ζήτημα από την Γερμανο-Γαλλική πλευρά είναι βίαιος και μπορεί να οδηγήσει σε πολλαπλές διασπάσεις. Το επιχείρημα ότι μόνο μία πραγματικά ενωμένη ΕΕ θα μπορεί να σταθεί δυναμικά απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό απαντά μόνο μέρος της αλήθειας.

Είδαμε προηγουμένως, στο παράδειγμα των ΗΠΑ, ότι το να αναδειχθείς σε υπερδύναμη είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και σίγουρα δεν είναι αποτέλεσμα μόνο οικονομετρικών προσεγγίσεων.

Πράγματι το ευρώ, στο σημείο που είναι σήμερα η κατάσταση, δεν μπορεί να σταθεί χωρίς δημοσιονομική ενοποίηση. Αυτό είναι όμως μόνο το τεχνικό κομμάτι της συνολικής προβληματικής. Με τις σημερινές πολιτικές ηγεσίες στην Ευρώπη, πιστεύει κανείς πραγματικά ότι μπορεί η ΕΕ να ξεπεράσει τα προβλήματα; Και αν το πιστεύουν αυτό οι Ευρωπαίοι πολίτες που τους έχουν εκλέξει, μήπως νομίζουμε ότι το ίδιο πιστεύουν και οι αγορές;

του Βασίλη Κοψαχείλη

* Διεθνολόγος, συνεργάτης ΕΛ.Κ.Ε.Δ.Α,greekfinanceforum