Σεπτεμβριανά, 70 χρόνια μετά: Ο ρόλος του Τούρκου πράκτορα που πυροδότησε τη σφαγή των Ελλήνων της Πόλης το 1955
Στις 4 Σεπτεμβρίου 1955, ο 20χρονος Οκτάν Εγκίν Φαΐκ, Ελληνας υπήκοος από την Κομοτηνή και υπάλληλος του τουρκικού προξενείου στη Θεσσαλονίκη, ξεναγούσε το τότε βασιλικό ζεύγος στο πρώτο περίπτερο της Τουρκίας στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης. Απόλυτα ικανοποιημένος, ο βασιλιάς Παύλος, αλλά και η Φρειδερίκη από την άψογη ξενάγηση, καθώς ο Φαΐκ δεν ήξερε απλώς άψογα ελληνικά, αλλά ήταν το πρώτο μέλος της μουσουλμανικής μειονότητας που φοιτούσε στη Νομική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ισως ο Παύλος τον έβλεπε και ως ένα μελλοντικό σύμβολο της προσπάθειας γεφύρωσης του ελληνοτουρκικού χάσματος. Μόνο αυτό δεν ήταν όμως.
Αντιθέτως, ήταν ήδη ένας στρατευμένος πράκτορας στην υπηρεσία της Αγκυρας. Παύλος και Φρειδερίκη τον ευχαρίστησαν και αναχώρησαν για επίσημη επίσκεψη στο Βελιγράδι, προσκεκλημένοι του ηγέτη της Γιουγκοσλαβίας, Τίτο, εντελώς ανύποπτοι για τον ύπουλο, αλλά και καθοριστικής σημασίας ρόλο που θα έπαιζε ο Φαΐκ την επόμενη μέρα. Εκείνον του μεταφορέα από τα σύνορα της βόμβας που εξερράγη στον κήπο του τουρκικού προξενείου της Θεσσαλονίκης.
Ηταν η προβοκάτσια που προκάλεσε τον μεγαλύτερο -και φυσικά πιο αιματηρό- διωγμό Ελλήνων από την τουρκική επικράτεια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Μετά το πογκρόμ της 6ης/7ης Σεπτεμβρίου -γι’ αυτό και οι διωγμοί αυτοί ονομάστηκαν «Σεπτεμβριανά»- ακριβώς πριν από 70 χρόνια, το ελληνικό ανθρώπινο στοιχείο στην άλλοτε Βασιλεύουσα του Βυζαντίου ξεκίνησε να συρρικνώνεται δραματικά, φτάνοντας στους μόλις 2.000 ανθρώπους σήμερα.
Το κλίμα στα Ελληνοτουρκικά
Εκείνη την περίοδο το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν οξυμένο. Καμιά έκπληξη βεβαίως. Παρότι από το 1952 οι δύο χώρες βρέθηκαν και σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, η μεταξύ τους άγρια αντιπαλότητα ουδέποτε είχε σταματήσει. Το νέο μεγάλο κεφάλαιο που είχε ανοίξει ήταν το Κυπριακό.
Οι Τούρκοι επί χρόνια προσπαθούσαν συστηματικά να ακυρώσουν τις όποιες δυσμενείς πτυχές της Συνθήκης της Λωζάννης για τη χώρα τους. Με αλλεπάλληλους νόμους και διατάξεις περιόριζαν τα δικαιώματα των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και ασκούσαν ασφυκτικές πιέσεις ώστε να τους εξαναγκάσουν να φύγουν. Προχώρησαν σε αυθαίρετες απελάσεις, απαγόρευση εξάσκησης επαγγελμάτων από Ελληνες, κατασχέσεις περιουσιών, δημιουργία προσκομμάτων στη λειτουργία των ελληνικών εκπαιδευτηρίων κ.ά.
Αποκορύφωμα, η αυθαίρετη στρατολόγηση των ηλικίας 25-45 ετών, το 1941, και η αποστολή τους σε «τάγματα εργασίας» στην ενδοχώρα υπό εξοντωτικές συνθήκες. Ακόμη, η εξωφρενική φορολόγηση της περιουσίας τους με πρωτοφανείς ποινές αν δεν πληρωνόταν ο φόρος, από κατασχέσεις και δημεύσεις περιουσιών μέχρι εκτοπισμούς. Η τουρκική συμπεριφορά τότε έναντι του ελληνικού στοιχείου θύμιζε εκείνη των ναζί κατά των Εβραίων της Γερμανίας δύο δεκαετίες πριν. Μεταξύ 1947 και 1955 το κλίμα βελτιώθηκε. Με την Ελλάδα στο στρατόπεδο των νικητών του πολέμου, οι Τούρκοι χαλάρωσαν τις πιέσεις. Η ελληνική κοινότητα αναδιοργάνωσε τους πολιτιστικούς και αθλητικούς συλλόγους, ανασυγκρότησε νοσοκομεία, φιλανθρωπικά ιδρύματα και σχολεία. Ο αριθμός των μαθητών διπλασιάστηκε. Το 1945-1946 φοιτούσαν μόλις 3.172 μαθητές στα μειονοτικά σχολεία, ενώ το 1954-55 έφτασαν τους 6.495. Το κυριότερο, η οικονομική ισχύς των Ελλήνων ανέκαμψε, ανανεώθηκε και ενισχύθηκε.
Το Κυπριακό
Τα «Σεπτεμβριανά» δεν προέκυψαν ως κεραυνός εν αιθρία. Υπήρχε ήδη στην καθημερινότητα των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης ένα σταθερά καλλιεργούμενο ανθελληνικό κλίμα, με ρητορική μίσους, φανατισμό, μέχρι και λεκτικές επιθέσεις σε όποιους μιλούσαν δημόσια ελληνικά. Φυσικά και με το Πατριαρχείο στο στόχαστρο, ιδίως των εφημερίδων, που ποντάροντας στον ανθελληνισμό εκτόξευαν την κυκλοφορία τους.
Για να εξαπολυθεί βεβαίως ένα πογκρόμ χρειάζονται αιτίες και αφορμή. Ο βαθύς τουρκικός ανθελληνισμός θα αρκούσε και από μόνος του ως αιτία για ένα σφοδρό χτύπημα στον Ελληνισμό της Πόλης. Στο βάθος, όμως, ερχόταν και το Κυπριακό. Ηδη στη Μεγαλόνησο το κλίμα ήταν έκρυθμο. Από τον Απρίλιο του 1955 η ΕΟΚΑ είχε κηρύξει τον απελευθερωτικό αγώνα κατά της αγγλικής κυριαρχίας, ζητώντας αυτοδιάθεση του κυπριακού λαού. Ο κυπριακός Ελληνισμός, το 82% των κατοίκων του νησιού, ζητούσε ένωση με την Ελλάδα. Και η Τουρκία, με όπλο την τουρκοκυπριακή μειονότητα, ζητούσε αν όχι την... επιστροφή της Κύπρου στην κατοχή της, τουλάχιστον να διχοτομηθεί, πολιτική που υπηρετεί αταλάντευτα μέχρι και σήμερα. Στην Τουρκία το Κυπριακό είχε αναδειχθεί σε πρώτης προτεραιότητας εθνικό θέμα. Σημαντικό ρόλο στην προπαρασκευή και την εκτέλεση των «Σεπτεμβριανών» είχε ο σύλλογος «Η Κύπρος είναι τουρκική» (Kibris Türktür Cemiyet-KTC). Ο πρόεδρός του Χικμέτ Μπιλ ήταν δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Hurriyet», ενώ προερχόταν από τον στενό κύκλο του τότε πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές.
Αναδημοσίευση απο
Σχόλια