Αντιναυάρχου ε.α. Γ. Φλώρου: «Τουρκικά θαλάσσια πάρκα: Η περιβαλλοντική προστασία ως όχημα της «Γαλάζιας Πατρίδας»

 Του Αντιναυάρχου ε.α. Γεωργίου Φλώρου Π.Ν., Επιτίμου Υπαρχηγού ΓΕΝ

Οι χάρτες δεν δημιουργούν από μόνοι τους κυριαρχικά δικαιώματα. Αποκαλύπτουν όμως προθέσεις και, όταν συνοδεύονται από διοικητικές πράξεις, μπορούν να αποτελέσουν ακόμα ένα βήμα για τη σταδιακή εγκαθίδρυση μιας κρατικής πρακτικής.

Αυτό ακριβώς πρέπει να εξετάσουμε στην περίπτωση των δύο τουρκικών «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Με τις υπ’ αριθμόν 11626 και 11627 Προεδρικές Αποφάσεις, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στις 16 Αυγούστου 2026 στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, η Άγκυρα χαρακτήρισε ως εθνικά θαλάσσια πάρκα δύο μεγάλες θαλάσσιες περιοχές. Το πάρκο του Βορείου Αιγαίου έχει έκταση περίπου 1.742 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ το πάρκο Φετιγιέ–Κας φθάνει τα 21.706 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι αποφάσεις περιλαμβάνουν χάρτες και συντεταγμένες, όχι όμως ακόμη αναλυτική διαβάθμιση ζωνών και ειδικών χρήσεων.

Το Πάρκο του Βορείου Αιγαίου

Στον Βορρά, η τουρκική χάραξη εμφανίζεται προσεκτικά μελετημένη. Αποφεύγει τα ελληνικά χωρικά ύδατα της Λήμνου και της Σαμοθράκης, καθώς και της Ζουράφας, την οποία η Τουρκία αντιμετωπίζει συχνά ως σημείο ιδιαίτερης σημασίας λόγω της θέσης της.

Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Η είσοδος του πάρκου εντός ελληνικών χωρικών υδάτων θα αποτελούσε ευθεία και αδιαμφισβήτητη προσβολή ελληνικής κυριαρχίας. Η Άγκυρα αποφεύγει προς το παρόν αυτή την κόκκινη γραμμή.

Από την άλλη πλευρά, το δυτικό τμήμα του πάρκου εκτείνεται σημαντικά πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε διεθνή ύδατα και πάνω από θαλάσσια περιοχή η οποία, σύμφωνα με την ελληνική νομική θέση και την εφαρμογή της αρχής της μέσης γραμμής, υπέρκειται ελληνικής υφαλοκρηπίδας και θα συμπεριλαμβανόταν στην ελληνική ΑΟΖ μετά την οριοθέτησή της.

Επομένως, η τουρκική κίνηση δεν θίγει ευθέως την ελληνική κυριαρχία, θίγει όμως δυνητικά ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και επιχειρεί να εμφανίσει την Τουρκία ως το κράτος που διαθέτει περιβαλλοντική και διοικητική αρμοδιότητα στη συγκεκριμένη περιοχή.

Το Πάρκο Φετιγιέ–Κας

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η γεωμετρία του νοτίου πάρκου.

Η τουρκική χάραξη φαίνεται να αποφεύγει την είσοδο στην ήδη οριοθετημένη ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας και να περιορίζει τη σαφέστερη δυνατή σύγκρουση με τη θαλάσσια προβολή της Ρόδου. Αντιθέτως, περικλείει το Καστελλόριζο και αντιμετωπίζει ουσιαστικά το σύμπλεγμα της Μεγίστης σαν να διαθέτει μόνο χωρικά ύδατα και σχεδόν καμία επήρεια σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.

Αυτή είναι άλλωστε η πάγια τουρκική θέση: τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται απέναντι από τις μικρασιατικές ακτές δεν πρέπει, κατά την Άγκυρα, να παράγουν πλήρη θαλάσσια δικαιώματα. Η συγκεκριμένη θέση δεν ερείδεται στη γενική αρχή του Δικαίου της Θάλασσας, σύμφωνα με την οποία τα νησιά διαθέτουν κατ’ αρχήν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αλλά αποτελεί τη βάση ολόκληρης της τουρκικής διεκδίκησης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Θα μπορούσε η τουρκική χάραξη να είναι ακόμη πιο ακραία; Αναμφίβολα. Θα μπορούσε να εισχωρήσει βαθύτερα στη θαλάσσια περιοχή που αποδίδεται στη Ρόδο ή να προσεγγίσει περισσότερο τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ.

Το γεγονός ότι δεν το κάνει δεν καθιστά την κίνηση αθώα. Αντιθέτως, φανερώνει έναν προσεκτικά υπολογισμένο τακτικό σχεδιασμό: η Τουρκία διεκδικεί όσο περισσότερο μπορεί, χωρίς να υπερβεί —ακόμη— τα όρια που θα προκαλούσαν μια οξύτερη και περισσότερο διεθνοποιημένη αντίδραση.

Η γνωστή μέθοδος του σαλαμιού

Η πρακτική αυτή αποτελεί κλασικό παράδειγμα της τουρκικής «μεθόδου του σαλαμιού».

Αρχικά (Αύγουστος 2025) εμφανίστηκε ένας ακαδημαϊκός χάρτης Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού από το Εθνικό Κέντρο Ερευνών Ναυτικού Δικαίου (DEHUKAM), χωρίς άμεση κανονιστική ισχύ. Στη συνέχεια οι ίδιες περίπου γραμμές μεταφέρθηκαν σε επίσημες Προεδρικές Αποφάσεις και απέκτησαν θέση στην τουρκική εσωτερική έννομη τάξη.

Το επόμενο βήμα μπορεί να είναι η κατάρτιση σχεδίων διαχείρισης, η θέσπιση ζωνών, η αδειοδότηση δραστηριοτήτων και τελικά η επιτήρηση και εφαρμογή περιορισμών στο πεδίο.

Κάθε επιμέρους βήμα μπορεί να εμφανίζεται περιορισμένο και «τεχνικό». Όταν όμως προστεθούν όλα μαζί, συγκροτούν μια διοικητική πρακτική που επιχειρεί να παρουσιάσει ως φυσιολογική την άσκηση τουρκικής δικαιοδοσίας σε μη οριοθετημένες ή διεκδικούμενες θαλάσσιες περιοχές.

Η σημερινή χάραξη, επομένως, δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως το τέλος της διαδικασίας. Μπορεί κάλλιστα να αποτελεί την αφετηρία για ευρύτερες ή αυστηρότερες ρυθμίσεις στο μέλλον.

Τι σημαίνει πρακτικά ο χαρακτηρισμός

Μέχρι στιγμής, οι δύο τουρκικές αποφάσεις καθορίζουν κυρίως:

•           την ονομασία των πάρκων,

•           τα εξωτερικά τους όρια,

•           τις συντεταγμένες,

•           την έκτασή τους,

•           τις αρμόδιες τουρκικές διοικητικές υπηρεσίες.

Δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη ένα αναλυτικό σύστημα υποζωνών και επιτρεπόμενων χρήσεων αντίστοιχο με τις ελληνικές Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες.

Ωστόσο, τα πάρκα υπάγονται ήδη στον τουρκικό νόμο 2873. Το άρθρο 14 του νόμου απαγορεύει γενικά την καταστροφή της οικολογικής ισορροπίας και της άγριας ζωής, τις ρυπογόνες ή αλλοιωτικές επεμβάσεις και την κατασκευή εγκαταστάσεων που δεν προβλέπονται από εγκεκριμένα σχέδια — με ειδική εξαίρεση, μεταξύ άλλων, τις αναγκαίες αμυντικές εγκαταστάσεις. Το άρθρο 13 επιτρέπει την εξειδίκευση δραστηριοτήτων κατά περιοχές και χρονικές περιόδους μέσω ειδικών σχεδίων διαχείρισης. (Τουρκικός νόμος 2873).

Άρα δεν μπορούμε να πούμε ότι τα πάρκα στερούνται οποιουδήποτε καθεστώτος. Μπορούμε όμως να πούμε ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη:

•           πού θα επιτρέπεται ή θα απαγορεύεται η αλιεία,

•           ποια αλιευτικά εργαλεία θα περιοριστούν,

•           τι θα ισχύσει για αγκυροβολία, καταδύσεις και τουριστικά σκάφη,

•           ποιοι περιορισμοί θα τεθούν στη ναυσιπλοΐα,

•           πώς θα αδειοδοούνται επιστημονικές και υδρογραφικές έρευνες,

•           τι θα προβλεφθεί για ΑΠΕ(= Ανανεώσιμες Πηγές Ενεργείας), καλώδια, αγωγούς και υδρογονάνθρακες,

•           ποια τουρκική αρχή θα ασκεί επιτήρηση και κυρίως μέχρι ποιο σημείο θα επιχειρήσει να επιβάλει τους περιορισμούς.

Η σύγκριση με τα ελληνικά πάρκα είναι εδώ χρήσιμη. Οι ελληνικές ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες (ΕΠΜ) περιλαμβάνουν συγκεκριμένες ζώνες και αναλυτικούς πίνακες για την αλιεία, τη μηχανότρατα, τις υδατοκαλλιέργειες, τον τουρισμό, την αγκυροβολία, τις έρευνες, τις ΑΠΕ, τα υποθαλάσσια καλώδια και τις εξορύξεις. Εγκεκριμένες ελληνικές ΕΠΜ.

Είναι συνεπώς εύλογο να αναμένουμε ότι και η Τουρκία θα ακολουθήσει με παρόμοιου εύρους διαχειριστικές ρυθμίσεις. Όχι κατ’ ανάγκην με το ίδιο περιεχόμενο, αλλά με κανόνες που θα αφορούν τις ίδιες περίπου δραστηριότητες.

Το πραγματικό όριο: η εφαρμογή στο πεδίο

Η τουρκική εσωτερική πράξη δεν δημιουργεί θαλάσσιες ζώνες ούτε παράγει δικαιώματα έναντι της Ελλάδας ή της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν μπορεί να μετατρέψει διεθνή ύδατα σε τουρκική επικράτεια ούτε να προκαταλάβει την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Αυτή είναι και η επίσημη θέση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο χαρακτήρισε παράνομη την εγκαθίδρυση των πάρκων στο μέτρο που εκτείνονται και στην ανοικτή θάλασσα. Υπουργείο Εξωτερικών.

Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν βρίσκεται πλέον μόνο στον χάρτη. Βρίσκεται στο τι θα επιχειρήσει να κάνει η Τουρκία μέσα στις περιοχές αυτές.

Η έκδοση αδειών, η απαγόρευση ερευνών ή αλιευτικών δραστηριοτήτων, η επιβολή προστίμων, οι τουρκικές περιπολίες ή η απαίτηση προηγούμενης άδειας από ξένα σκάφη θα συνιστούσαν μετάβαση από τη συμβολική χαρτογράφηση στην πραγματική άσκηση δικαιοδοσίας.

Εκεί θα δοκιμαστεί η επόμενη φέτα του σαλαμιού.

ΥΓ.: Στη φωτογραφία με το χάρτη έχουμε μία συγκριτική απεικόνιση ελληνικών και τουρκικών θαλάσσιων πάρκων σε σχέση με τα χωρικά ύδατα και τις υφιστάμενες ή δυνητικές θαλάσσιες ζώνες.

  Αωαδημοσίευση    απο https://www.thepressroom.gr/